Trận tâm điểm vòng một đơn nữ WTA 1000 Toronto: “hoa vàng” Trung Quốc Wang Xinyu dù thắng set đầu vẫn bị lội ngược dòng, thua 6-1, 6-7(5), 5-7 và dừng bước đáng tiếc ngay vòng đầu.
Đáng chú ý, trong trận này Wang từng dẫn 4-1 rồi 6-5 (đang giữ ván giao bóng để khép set) ở set hai, và dẫn 5-3 ở set quyết định, nhưng cuối cùng vẫn “công cốc” rồi thua. Đây cũng là lần thứ tám mùa này cô bị loại ngay vòng một trên tour.
Wang Xinyu rốt cuộc lại sao vậy?
Trên mạng xã hội tôi thấy một bình luận rất hài: “Cô ấy thua, cô ấy đau, tôi còn đau hơn cô ấy!” Ẩn ý là xem Wang thi đấu không phải đang thử thách Wang, mà đang thử sức chịu đòn của người hâm mộ. Dùng một meme mạng phổ biến thì là: “quân huấn fan!”
Nhưng nói lại, với tư cách tay vợt nữ xếp hạng cao nhất trong nhóm “hoa vàng” Trung Quốc hiện nay, Wang thực ra không có chấn thương lớn, đầu năm cũng từng có thành tích khá tốt — vậy sao càng đá càng kém? Riêng trận hôm nay, ngoài biểu hiện kém ở điểm then chốt, việc hơi vặn eo ở game thứ mười set quyết định chắc chắn cũng ảnh hưởng; nhưng bỏ qua những lý do đó, thời gian gần đây Wang rốt cuộc thế nào? Hôm nay tôi kết hợp một số buổi phỏng vấn và sự kiện mà cá nhân tôi theo dõi về Wang năm nay để phân tích.
Trước hết hãy điểm lại trận hôm nay, vì nhiều người có thể chưa kịp xem:
Set một, Wang mở màn hoàn hảo, thắng chóng vánh 6-1 trong nửa giờ; tỷ lệ ghi điểm giao một lên tới 75%, ưu thế giao/đỡ giao mang tính nghiền nát, Kasatkina gần như không có cửa phản kháng.
Set hai, Wang ngay game đầu đã break, Kasatkina break lại ngay; rồi Wang vừa giữ ván vừa break thêm để thắng ba game liên tiếp, dẫn 4-1. Nhưng sau đó sân đấu đổi gió. Kasatkina thắng liền bốn game để phản công. Wang sau đó vừa giữ vừa break thêm hai game, dẫn lại 6-5. Thế nhưng ở thời điểm then chốt của ván giao để khép set, Wang bị Kasatkina break trắng bốn điểm. Trận đấu vào tie-break; Wang cuối cùng thua 5-7 ở tie-break.
Set quyết định, hai game đầu mỗi bên giữ ván trắng bốn điểm; Kasatkina break ở game ba rồi Wang break lại ngay để cân bằng 2-2. Hai game tiếp theo mỗi bên giữ ván, tỷ số 3-3. Wang sau đó vừa giữ vừa break để thắng hai game liên tiếp, dẫn 5-3 sau tám game. Chỉ còn một ván giao nữa là thắng. Nhưng game then chốt lịch sử lặp lại — Kasatkina thắng liền bốn game; Wang mất bốn game liên tiếp và thua set 5-7, tổng tỷ số 1-2 bị lội ngược dòng.
Thống kê kỹ thuật: cả hai gộp lại có 117 lỗi không bị ép; riêng Wang đóng góp 69 lỗi không bị ép. Dù số điểm thắng tuyệt đối 42-11 mang tính nghiền nát, nhưng Wang mắc lỗi nhiều hơn, tập trung hơn — đặc biệt ở điểm then chốt không tốt. Vì vậy đây không phải trận ai đánh hay hơn, mà là trận ai ít lỗi hơn.
Theo góc nhìn cá nhân, tôi nghĩ Wang hiện có ít nhất hai nguyên nhân dẫn tới phong độ thấp:
Thứ nhất là sự “lạc lối” về tâm lý. Nhắc tới tâm lý, tôi nhớ tới buổi phỏng vấn của Wang ở Bad Homburg năm nay: cô nói vấn đề quan trọng lúc này là kỳ vọng trên sân rất cao, rất muốn đánh lại “phong độ đầu năm”, nhưng càng nghĩ vậy càng khó làm được; vì thế cô còn đặc biệt đọc cuốn Mindset. Phản ánh vào trận này, tôi nghĩ vấn đề chính là sự thiếu nhạy với điểm then chốt, sự do dự khi có bóng cơ hội, sự chần chừ cuối sân — đôi lúc khiến cô do dự cả ở công lẫn thủ. Set hai, Kasatkina có 4 điểm break thì chuyển hóa cả 4, hở là dứt; còn Wang có 8 điểm break mới chuyển hóa 4 — khoảng cách rõ ngay. Và như tôi vừa nói, dù lỗi không bị ép của cả hai đều nhiều, nhưng lỗi của Wang tập trung hơn, dày đặc hơn, liên tục hơn — điển hình của khả năng điều chỉnh trong nghịch cảnh chưa đủ, cũng là kiểu lạc lối tâm lý rất điển hình.
Thứ hai là sự sụt giảm rõ rệt ở khả năng giao bóng và di chuyển. So với biểu hiện ở Auckland và Australian Open đầu năm, cảm giác về Wang sau đó chỉ gói trong một chữ — “mệt”; nhưng tôi nghĩ cái mệt ấy không hoàn toàn là mệt thể xác, mà theo một nghĩa nào đó giống hơn với sự “mỏi” tinh thần: cả người trên sân thiếu tập trung, chú ý không đủ. Vì sự mệt mỏi ấy, khả năng cuối sân vốn là chỗ dựa sinh tồn của cô sụt mạnh, di chuyển chậm. Đồng thời số liệu giao bóng dao động rất lớn: riêng hôm nay, tỷ lệ ghi điểm giao một set một lên tới 75%, sang set hai tụt thẳng còn 59%, tỷ lệ ghi điểm giao hai thậm chí chỉ còn 21%. Kiểu nhảy vọt kiểu vực thẳm này xuất hiện dày đặc ở vài trận gần đây, nên tôi nghĩ cô thực ra chưa tìm lại được chế độ “bật công tắc là vào trận ngay”. Nguyên nhân có thể từ những khó chịu về cảm giác cơ thể, cũng có thể từ sự uể oải tinh thần — nói chung chỉ bản thân cô mới biết rõ.
Ngoài ra, vài ngày trước có một tin tức; tôi nghĩ một số tiếng nói bên ngoài quanh tin đó cũng có thể ảnh hưởng tới biểu hiện hôm nay. Vài ngày trước trận, Wang từng đăng bài công khai vì không được chọn vào danh sách đội Trung Quốc dự chung kết Billie Jean King Cup tại Shenzhen: “Không thể dự chung kết Billie Jean King Cup ngay trên quê hương khiến tôi bất ngờ. Đại diện quốc gia thi đấu luôn là ưu tiên hàng đầu của tôi. Tôi tôn trọng quyết định này, nhưng cũng thất vọng.” Sự việc ấy trước trận gây thảo luận rộng. Tôi thấy bên ngoài mạng hầu như lên tiếng ủng hộ Wang, còn trong nước thì có không ít nghi vấn.
Tôi nghĩ điều Wang cần làm giờ phần nào giống Zheng Qinwen: cần chắn đi những tiếng ồn bên ngoài. Hôm qua tôi viết về ngày họp báo trước Toronto; Gauff nói về thái độ với mạng xã hội — tôi thấy hợp lý: khi đối mặt bình luận xấu hay tiếng nói không thân thiện, VĐV nhất định phải biết dùng nút chặn. Nhiều lúc không phải bạn không muốn chắn những tiếng ấy, mà là không cách nào chắn; cách tốt nhất là chặn rồi quên nhanh nhất có thể. Nghề VĐV chuyên nghiệp thật không dễ, mỗi ngày phải đối diện đủ loại áp lực; nhưng tôi nghĩ sự cố đột xuất này với trận hôm nay ít nhiều vẫn có ảnh hưởng.
Với trận này, còn có fan nói: “Đây là một trận rất Xinyu” — trong câu đùa ngắn ấy chứa quá nhiều bất lực của những người theo dõi cô lâu năm: cơ hội tạo ra đầy ra, nhưng cứ không thắng được. Thực ra cũng không phải Wang “không thắng nổi”, mà là thiếu khả năng biến cơ hội thành chiến thắng; đôi lúc cũng thiếu một chút may mắn.
Dĩ nhiên tài năng của Wang chưa bao giờ là vấn đề; vấn đề hiện nay là khoảng cách từ “có thể thắng” tới “phải thắng” dài hơn nhiều so với tưởng tượng. Ba lần dẫn trước rồi ba lần bị lật kèo; khi lỗi ở điểm then chốt trở thành thường xuyên — điều ấy đã không còn giải thích nổi chỉ bằng kỹ thuật. Hiện Wang là tay vợt nữ Trung Quốc xếp hạng thế giới cao nhất; dù cô nghĩ thế nào, nhãn “chị cả” đã lặng lẽ đặt lên vai, áp lực luôn ở đó. Nhãn ấy nghĩa là phải có khả năng xuất lực ổn định, sự bền bỉ trong nghịch cảnh, và trách nhiệm gánh cờ quần vợt Trung Quốc ở các giải lớn. Theo chuẩn ấy, Wang còn cả một đoạn đường dài phía trước.
US Open đã cận kề, thời gian để Wang điều chỉnh không còn nhiều. Cố lên, Wang Xinyu!
