Nếu không phải vì một năm qua bóng rổ nam và bóng rổ nữ Trung Quốc lần lượt thua Nhật Bản, thậm chí cả Hàn Quốc, thì trong mắt phần lớn cổ động viên, bóng rổ Trung Quốc có lẽ vẫn là bá chủ tuyệt đối của châu Á.
Sự thật là thế này. Năm ngoái, tại Asian Cup, đội nữ Trung Quốc thua Nhật Bản, còn đội nam bị Hàn Quốc quét sạch hai trận ở vòng loại World Cup. Mùa hè năm nay, đội nam thua Nhật Bản cả ở vòng loại World Cup lẫn ASIAD, đội nữ cũng thua Hàn Quốc ở ASIAD. Ở các giải lứa U gần đây, bảng đấu Asian Cup U18 nữ, đội Trung Quốc lại thua Nhật Bản 68-73.
Dù đội trưởng thành hay đội trẻ, bóng rổ nam và nữ Trung Quốc liên tiếp bị Nhật Bản và Hàn Quốc đánh bại, và chuyện ấy đã kéo theo cuộc bàn tán bên ngoài. Mấy ngày trước, nhà báo Phó Chính Hạo cập nhật mạng xã hội và nói về việc này. Ông viết: hậu vệ đội nữ dưới sức ép kèm sát thậm chí không dẫn bóng nổi qua giữa sân, tuyến hậu vệ ở tấn công thiếu sức răn đe. Dù hậu vệ đội nữ trưởng thành hay đội trẻ quốc gia, trên sân họ đều như ruồi mất đầu, cứ đâm loạn. Chỉ có thể nói, điểm yếu tuyến hậu vệ bóng rổ nữ Trung Quốc đã lộ sạch từ chính giai đoạn đào tạo trẻ.
Nếu chỉ nói về lượng nhân tài dự trữ của đào tạo trẻ bóng rổ, điểm yếu của bóng rổ nữ Trung Quốc còn nặng hơn bóng rổ nam. Bóng rổ nam ít ra vẫn có các lứa trẻ CBA chống lưng. Hệ thống lứa truyền thống của bóng rổ nữ thì đã tan. Những tuyển thủ nữ đúng tuổi đều ham vào đại học, nhưng trình độ tập luyện và thi đấu của bóng rổ học đường nữ thì khó nói cho xuôi trong một câu.
Đội U18 nữ Trung Quốc lần này chính là nhân tài bóng rổ học đường hàng đầu, tiêu biểu là trường trung học trực thuộc Thanh Hoa. Bình thường chỉ cần lợi thế thể hình là đã áp đảo bốn phía. Nhưng lên sân Asian Cup, họ vẫn có phần không chịu nổi nhịp nhanh và lối kèm sát người của bóng rổ nữ Nhật Bản.
Thực ra đây cũng là bệnh cũ của bóng rổ Trung Quốc. Ở lứa trẻ, có thể dùng lợi thế thể hình để nghiền đối thủ cùng tuổi. Nhưng nhấn quá nhiều vào thể hình, bỏ quên kỹ thuật, nên đến đội trưởng thành, nền tảng không chắc và khả năng ném không phát huy được ở những trận đỉnh cao liền lộ nguyên hình.
Nhật Bản thì khác, dù nam hay nữ. Vì điều kiện thể hình bẩm sinh ở thế yếu, họ từ rất nhỏ đã chú trọng nền tảng và khả năng ném. Nền tảng chắc ấy tích từng ngày, đến khi lên đội trưởng thành vẫn giúp họ vượt một phần khó khăn do thể hình kém hơn, rồi dùng kỹ thuật để tranh với đối thủ.
Quay lại nhìn bóng rổ Trung Quốc. Thực ra không phải đứt nhân tài, mà là vấn đề ở huấn luyện viên. Không có những huấn luyện viên giỏi biết nhấn nền tảng, hệ thống tập thì yếu. Họ quá nôn nóng lấy thành tích, chỉ biết bảo cầu thủ trẻ dùng lợi thế thể hình để chơi, bỏ hoàn toàn kỹ thuật. Đến khi trưởng thành, đứng trước những cầu thủ cùng tuổi có thể chất tốt hơn, kỹ thuật giỏi hơn, nhất là cầu thủ tầm châu Âu và châu Mỹ, khoảng cách chỉ càng lúc càng rõ.
